|
PİR SULTAN ABDALIN TANRI ANLAYIŞI |
 |
 |
 |
|
Pazar, 07 Şubat 2010 16:39 |
|
Dr. ilyas Üzüm
Allah bir, Muhammed Ali‟dir Ali‟
Giriş
Alevi inanç ve düşüncelerinin oluş ması, yorumlanıp geliştirilmesi ve nesillere aktarılmasında Alevi şairlerin şiirleri merkezi bir önem taşır. Bestelenenlere nefes, bestelenmeyenlere deyiş de denilen bu şiirler hem gelenekten beslenir, hem geleneği besler. Denilebilir ki, Alevi anlayışlarının temel kaynağı Xl. yüzyıldan günümüze kadar devam eden geniş zaman dilimi içinde kaleme alınan bu şiirlerdir. XVI. yüzyıl şairi olan Pir Sultan Abdal da geleneğin en güçlü şairlerinden biri olarak şiirleri yüzyıllar boyu dilden dile dolaşmış, cemlerde sıklıkla okunmuş ve pek çok “muhib‟ tarafından ezberlenmiştir.
Pir Sultan Abdal muhtemelen 1510‟larda doğmuş, hayatını Sivas yöresinde geçirmiş ve yine çok muhtemelen 1590‟larda idam edilmiş bir halk şairi olup onun sözlü gelenek içinde nesilden nesle aktarılan şiirleri bilahare bazı mecmua ve cönklerde kaydedilmiş(1), matbu olarak da ilk defa 1920‟de bunların sekiz tanesi Derviş Rûhullah‟ın neşrettiği kitapta yer almış tır(2). Aynı yıl Besim Atalay tarafından bastırılan bir çalışmada da şairin on ye di nefesi verilmiştir(3). Daha sonra 1920 yılında Fuad Köprülü Pır Sultan Abdal‟ adıyla bir makale yazmış ve burada Pir‟i astıran Hızır Paşa kimliği ile X ve Xl. asırlarda Anadolu Kızıl- baş denilen Türk Alevilerinin İran ve kan şahlarıyla ilgisini gösteren önemli bilgiler sunmuştur(4). Pir Sultan hak kındaki ilk müstakil kitap ise 1929 tarihinde Sadettin Nüzhet Ergun tarafından hazırlanmış(5), burada uzun sayılabilecek bir mukaddime ile şairin 105 şiiri zikredilmiştir. Devam eden yıllarda çeşitli gazetelerde muhtelif yazılar yer almış, 1943 yılında da Abdülbaki Gölpınarlı ve Pertev Naili Boratav müşterek imza ile Pir Sultan Abdal adlı eserlerini neşretmişlerdir. Eseri iki bölüm halen- de hazırlayan müellifler birinci bölüm de Pir Sultan bibliyografyası, Pir Sultan Abdal hayatı, zamanı ve Anadoluda Alevilik hakkında notlar, Pir Sultan Ab dalın menkıbeleri ve bu menkıbelere bağlı şiirler, Kızılbaş ayaklanması ile Pir Sultan‟ın ilgisini gösteren şiirler ve bu şiirlere dair açıklamalara yer vermiş, ikinci bölümde de Pir Sultan‟ın şiirlerini ona aidiyeti kesin olanlar ve şüpheli olanlar diye iki kısım halinde sıralamışlardır. Adı geçen tarihten sonra makale ve kitap olarak Pir Sultan‟la ilgili neşri yat devam etmiş(6),Cevdet Kudret, Ali Balım, Cahit Öztelli gibi yazarlar müstakil eserler yazmışlardır. Bunlardan sözgelimi Cahit Öztelli cönklerdeki kayıtlardan başka Pîr Sultan‟ın yaşadığı bölgeye giderek halkın ağzından çok sayıda deneme yapmış ve eserinde ona nispet edilen 300‟den fazla şiirini kaydetmiştir.
Devamını oku:
|
|
|
Pazar, 07 Şubat 2010 16:13 |
|
Alper ÇAĞLAYAN-Araştırmacı-Yazar
Pir Sultan konusunda son zamanlarda yazılan kitapların çoğunda, bilerek ya da bilmeyerek "Pir Sultan imajı"nın zedelendiğini üzülerek görüyoruz.
Son olarak, ikinci baskısı (1996) Şahkulu Sultan Dergâhı Vakfı ile Ant Yayınlarının ortak ürünü alan "Pir Sultan Abdal Divanı" adlı kitap da Pir Sultan imajını zedeleyen kitaplar kervanına katılmış bulunmaktadır.
Eleştiri, açıklama ve cevaplar, bu kitap baz alınarak yapılacaktır. Böylece diğerleri de eleştirmiş olacaktır kanısındayım.
Ancak öncelikle ve ivedilikle hemen belirtmek gerekir ki; Pir Sultan, bir yanı söylenceye dayanmasına rağmen, her halükârda ulu bir "Hak Âşığı"dır. O, kimilerinin göstermek istediği gibi bir âsi, bir devlet düşmanı, bir Safavî yanlısı değildir. O, tıpkı Şah Hatayî gibi, bir Hak âşığının yapması gerekeni yapmış, söylemesi gerekeni söylemiş, yaşaması gerektiği gibi yaşamıştır...
Son zamanlarda yayınlanan "Pir Sultan”ı konu almış bazı kitaplarda ve yukarıda değinilen kitapta işlenen başlıca temalar:
1- Birden fazla Pir Sultan yaşamıştır.
2- Pir Sultan, devlete karşı gelen, devletle savaşan âsi bir aksiyonerdir.
3- Pir Sultan, koyu bir Safavî hayranı, hatta ajanı olup, Osmanlı’nın düşmanıdır.
4- "Şah" sözcüğü ile Safavî (İran) Şahı kastedilmektedir.
Şimdi bu ana temaları biraz daha açarak, verilmek istenen mesajları tek tek irdeleyelim:
Devamını oku:
|
|
|
|
|
|
